Blogs betrouwbaar zijn

De UvA is van het pad af

9 mrt , 2015  

Het rommelt op de UvA, grote grijze donderwolken hangen boven de Amsterdamse universiteit en ze willen maar niet voorbij trekken. Demonstrerende studenten die niet van wijken willen weten, en inmiddels ook docenten die vinden dat het zo niet langer kan. Ze willen dat de onderwijsinstelling die dienst doet als vastgoedfabriek, met daarin een lopende band die zoveel mogelijk diploma’s moet opleveren, wordt getransformeerd in een organisatie waar de student en docent weer centraal staan. Wat is er aan de hand in studentenland? Of kunnen Jan & Nico beter de vraag stellen: wat is er aan de hand in onderwijsland?

Transparantie en legitimatie

In 1969 ging de demonstratie in het Maagdenhuis voornamelijk over gebrek aan inspraak. Dat aspect is nog steeds aan de orde, maar het gaat anno 2015 ook over transparantie, omdat we in een tijdperk leven waarin we uitleg moeten geven over alles wat we doen en waarom.

Want als we dat niet doen, gaat het tegen je werken. De huidige bestuurder is niet meer per definitie heilig en geloofwaardig. Bestudeer de Edelman Trust Barometer van de afgelopen vijf jaar en je ziet dat het vertrouwen in bestuurders tot een dieptepunt is gezakt. In de (semi)publieke sector zie je steeds meer organisaties die van hun kerntaken afdwalen en niet meer voldoende gericht zijn op waar ze voor op aarde zijn. Door de intrede van het geld en de marktkoopman, wijken de diensten of producten inmiddels af van de oorspronkelijk bedoeling. Vroeg of laat treedt er dan een natuurwet in werking die de organisatie (vrijwillig of gedwongen) weer terug duwt naar deze oorspronkelijke bedoeling. In woningcorporatieland kunnen ze erover meepraten, daar is dit proces al jaren geleden op gang gekomen. De schade die deze organisaties oplopen qua reputatie is gigantisch. De kans dat het vertrouwen verdwijnt met de snelheid van een opgevoerde Maserati en voorlopig niet meer terugkomt, is vrijwel onvermijdelijk.

Vastgoedfabriek

Bij de UvA is vanaf 1997 de macht meer en meer geconcentreerd in handen van een kleine groep professionele managers die de organisatie als een concern van bovenaf aansturen. Studenten werden cliënten, diploma’s het product, wetenschappers en docenten de productiemedewerkers. In 1995 maakte het rijk de universiteiten eigenaar van de gebouwen waar wordt lesgegeven en gingen bestuurders zich gedragen als vastgoedontwikkelaars. Met gebouwen als onderpand stak de UvA zich voor het eerst in haar bestaan in de schulden. Serieuze bronnen melden dat dit vanuit het inmiddels achterhaalde idee is dat deze gebouwen steeds meer in waarde zouden stijgen. In 2013 bedroeg de schuld ruim 205 miljoen euro, geschat wordt dat in 2018 het bijna om het dubbele bedrag gaat. De vastgoedtak is inmiddels het grootste onderdeel van de UvA holding, met 21 medewerkers tegen zeven voor de afdeling academische zaken.Verder heeft de UvA 10 rentederivaten, dat zijn contracten waarmee het risico van renteverhogingen op de leningen bij banken is afgekocht. De marktwaarde daarvan was in 2012 gedaald tot 63 miljoen euro. Als je precies wilt weten waar de UvA overal geld in heeft gestoken, kun je terecht op NRCQ.nl. Er bestaat nog steeds een reële kans dat de universiteit hierdoor in de problemen komt. Nu de beeldvorming de verkeerde kant op gaat, zou dit wel eens sneller kunnen gaan dan men ooit had kunnen voorspellen.

Reputatiemanagement

Voor de communicatie- en reputatieprofessional is deze ontwikkeling interessant. Heeft het bestuur op de juiste manier gecommuniceerd? Bestaat er een aanpak waardoor de UvA in rustiger vaarwater kan komen? En hoe pak je dat dan aan? Er is vooralsnog geen sprake van gedragingen die het daglicht niet kunnen verdragen. Denk bijvoorbeeld aan fraude, zelfverrijking of bevoordeling door vriendjespolitiek. Dat zou de vulkaan zijn geweest die een evacuatie onvermijdelijk maakt. Het college van bestuur onder leiding van mevrouw Gunning kwam aanvankelijk met een duidelijk en consequent verhaal waar ook enige daadkracht uit sprak. Wat averechts heeft gewerkt, is de stugge opstelling richting studenten, te weinig zichtbare empathie en de traagheid waarmee men uiteindelijk in gesprek ging. Tijdens de bezetting van het Bungehuis werd er gedreigd met onrealistsche hoge boetes en toen uiteindelijk de dialoog werd aangegaan, bestond het onderhandelmateriaal grotendeels uit mooie woorden.

Landelijk probleem

Jan & Nico denken met de wijsheid achteraf dat elke andere manier van communiceren (inclusief houding en gedrag) weinig verschil had gemaakt. Ook niet als ze de vijf nuttige inzichten voor communicatief leiderschap had gevolgd die onlangs op communicatie online verschenen. Daarvoor is de organisatietumor die de afgelopen jaren gestaag is gegroeid te groot en kwaadaardig. Nog niet zo lang geleden speelde bij de VU een soortgelijke kwestie. In de blog ‘Hoe universiteiten afdwalen van hun kerntaken’ hebben we daar aandacht aan besteed. Medewerkers van de VU stuurden destijds een brandbrief aan de raad van toezicht die uiteindelijk in de krant belandde. In deze brief werd toegelicht hoe het allemaal heeft kunnen gebeuren en werd geconcludeerd dat het probleem bij alle universiteiten speelt.

Scheef gegroeid

Er is sprake van een scheefgegroeid organisatiemodel. Thomas Muntz schreef in een artikel in De Correspondent, dat het tijd wordt voor een nieuwe universiteit, eentje die weer wordt terug gegeven aan haar studenten en docenten. Dat betekent wanneer je dit nieuwe model wilt vormgeven, je een flinke uitdaging te wachten staat. Je zult namelijk:

  • Meer en beter moeten luisteren en met de input aan de slag moeten gaan;
  • Op basis daarvan de kerntaken opnieuw moeten omschrijven en de organisatie (+processen) herinrichten;
  • Cultuur en het gedrag onder de loep moeten nemen en daar waar nodig herijken;
  • Alle bevindingen zowel positief als negatief in dit process op eigen initiatief met elkaar delen (intern) en met de buitenwereld om geloofwaardigheid terug te winnen.

Ga er maar aan staan. Jan en Nico hebben in elk geval een goed advies: begin met DURF-communicatie!

(Bronnen: Parool. Het Financieele Dagblad, De Correspondent, NRCQ.nl, Volkskrant.nl, NRC.nl, Trouw.nl en NOS-journaal).



Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *